Zaza tesbihleri, günümüzde sadece bir ibadet aracı veya aksesuar olmaktan çok, köklü bir geçmişi yansıtan tesbihlerdir. Genellikle doğal malzemelerden ve özel işçiliklerle üretilen bu tesbihler, basit bir sayma aracı olmanın ötesinde, Zaza kimliğinin ve inanç sisteminin önemli bir parçası olarak görev yapar.

Tesbih yapımında doğal taşlar, ağaçlardan üretilen malzemeler, cam ve metaller, fiber malzemelerinin yanı sıra hayvansal malzemeler de sıklıkla kullanılmaktadır. Geçmişten günümüze insanlar, tesbih yapımında bulundukları coğrafya ve yaşam alışkanlıklarına göre malzeme üretirken, hayvansal malzemeler de çeşitli sebeplerden dolayı uzun yıllardır tesbih üretiminde yer almıştır.

Farklı din ve kültürlerde kullanılan, birçok tür ve çeşidi bulunan tesbih, genellikle yuvarlak veya oval şekilli bir araçtır. İslam dünyasında zikir ve dua etmek için yaygın olarak kullanılan tesbihler, Budizm, Hinduizm ve bazı Hristiyan mezheplerinde de meditasyon ve dua amacıyla kullanılır.

Doğaltaş tesbih deyince hemen herkesin aklında farklı bir görüntü canlanıyor. Zira doğaltaş tesbih pek çok farklı tesbihin genel olarak aynı çatı altında yer aldığı bir söz olarak kullanılıyor. Kaplangözü taşından zultanite, kuvarstan jaspera kadar farklı taşlardan yapılan tesbihler, doğaltaş tesbih grubuna giriyor.

Efe tesbih çeşitleri günümüzde farklı yaştan farklı statüde milyonlarca kişi tarafından kullanılıyor. Farklı malzemelerle hazırlanan efe tesbihleri şıklıkları ile göz kamaştırırken erkekler tarafından en yoğun şekilde kullanılan aksesuarların başında yer alıyor. Özellikle koleksiyoncuların yoğun ilgi gösterdiği efe tesbih modelleri kullanılan malzemeleriyle dikkat çekiyor. Kehribar çeşitlerinden doğal taşlara kemiklerden ağaç çeşitlerine kadar geniş bir malzeme yelpazesine sahip olan bu özel tesbihlerin püsküllerinde de farklı madenler ve modeller kullanılabiliyor. Böylelikle her zevke uygun eşsiz tasarımlara ulaşılabiliyor.

Kehribar tesbih sadece şık ve zarif görünüşüyle değil taşıdığı anlamlar ile insanlar tarafından sıklıkla tercihe diliyor. Allah’a teslimiyet ve ibadet sembolü olarak görülen kehribar tesbih kişinin nefsini kontrol etmesine ve Allah’ın rızasına ulaşmasına yardımcı oluyor. Manevi gelişim ve arınma sembolü olarak da görülen kehribar tesbih inananlar arasında manevi bir bağ kurmaya yardımcı olur insanları birleştirir ve ortak bir amaç etrafında toplanmayı temsil eder.

Kiraz ağacı kırmızı ve beyaz renklerde bol sulu meyvesiyle gönülleri fethediyor. Ancak kiraz ağacının gövdesi de pek çok alanda kullanılıyor. Türkiye’de birçok farklı bölgede yetişen ve uluslararası bir üne sahip olan kiraz ağacı kolay yetişmesi ve zahmetsiz bakımıyla kendine olan rağbeti artırıyor.

Tropik bir bitki olan kuka ağacı genellikle Kuzey Afrika ve batı Asya’ya özgü olarak biliniyor. Yüzyıllardır geleneksel tıpta şifasından faydalanmak için kullanılan bu özel bitkinin yaprakları çay ve salata yapımında kullanılırken kukadan yapılan tesbihler özellikle Türk toplumunda büyük ilgi görüyor. Türkiye ile birlikte dünyanın farklı bölgelerinde de yetişen kuka ağacı sıcağa ve soğuğa dayanıklı yapısı ile dikkat çekerken antiseptik özelliği ile tesbih malzemesi olarak rağbet görüyor. Kuka ağacından yapılan tesbihler kullanıldıkça renk değiştiriyor. Kullanan kişinin ellerini devamlı bakterilerden temizlediği için de sağlığına olumlu katkıda bulunuyor…

Telkari tesbih çeşitleri günümüzde en çok beğenilen ve fiyat açısından diğer pek çok tesbih çeşidine göre pahalı olan tesbihler arasında yer alıyor. İnce bir işçilikle hazırlanan telkari tesbihlerin her bir tanesi üzerinde büyük bir emek bulunuyor. Kültürel bir sembol haline de gelen telkari sanatının en güzel örneklerinden olan bu tesbih çeşidi yurt içinde ve yurt dışında kullanıcılar ve koleksiyoncular tarafından yoğun ilgi görüyor. Özellikle Mardin bölgesinde yoğun olarak üretilen telkari tesbih çeşitleri işçiliği ve modellerinin farklılığının yanı sıra maddi ve manevi açıdan değeri ile de öne çıkıyor. Sadece telkari ustaları tarafından yoğun bir emek harcanarak yapılan her bir tesbih bir diğerinden farklı oluyor. Bu da telkari tesbihlerin değerini artırıyor. Ayrıca bu tesbihlerin yapımında kullanılan gümüş de kıymetinin artmasına yol açıyor.

33’lük tesbihler en çok kullanılan tesbih çeşitleri arasında yer alırken hem dini hem de geleneksel bir anlam da taşıyor. Pratikliği ve boyutları ile her yerde kolaylıkla bulunup kullanılabilen 33’lük tesbihler, koleksiyonerlerin de en önem verdiği parçalar arasında adından söz ettiriyor.